10. sınıf Felsefe / Konu
4. Ünite: Bilgi Felsefesi
4. Ünite: Bilgi Felsefesi kapsamında kavramlar ve günlük yaşam örnekleri.
Epistemoloji
Bilginin imkânını, kaynağını, sınırlarını ve doğruluk ölçütlerini sorgular.
Örnek: Bir araştırmacı yalnız ne bildiğini değil, bildiğini hangi gerekçeyle söyleyebildiğini sorar.
Yaygın yanılgı
Epistemoloji yalnızca yönetim biçimlerinin hangisinin adil olduğunu inceler.
Rasyonalizm
Bilginin oluşumunda aklı ve akılsal ilkeleri temel kaynak olarak öne çıkarır.
Örnek: Bir düşünür matematiksel zorunluluğun yalnız duyusal örnekler sayılarak açıklanamayacağını savunur.
Yaygın yanılgı
Rasyonalizm, aklın bilgi edinmede hiçbir rolü bulunmadığını söyler.
Empirizm
Bilginin kaynağında deneyimi ve duyusal edinimleri öne çıkarır.
Örnek: Bir düşünür bir meyvenin tadına ilişkin bilginin deneyim olmadan kazanılamayacağını vurgular.
Yaygın yanılgı
Empirizm, deneyimin bilgi edinme açısından bütünüyle gereksiz olduğunu savunur.
Kritisizm
Bilgide deneyimin malzemesi ile zihnin düzenleyici yapılarının birlikte rolünü vurgular.
Örnek: Bir düşünür duyusal verilerin zihnin yapılarıyla düzenlenerek deneyim bilgisine dönüştüğünü açıklar.
Yaygın yanılgı
Kritisizm, bilgiyi yalnızca düzensiz duyumların zihinden bağımsız bir toplamı sayar.
Septisizm
Bilginin kesinliğine veya bilme iddialarının temellendirilmesine kuşkuyla yaklaşır.
Örnek: Duyuların kimi zaman yanıltmasından hareketle kesin bildiğimiz söylenen şeylerin dayanakları sorgulanır.
Yaygın yanılgı
Septisizm bütün bilgi iddialarını gerekçe aramaksızın kesin kabul eder.
Dogmatizm: bilgi anlayışı
Doğru bilginin elde edilebileceğini kabul eden epistemolojik tutumdur.
Örnek: Bir filozof bazı yargıların sağlam gerekçelerle bilinebileceğini savunarak bilginin imkânını kabul eder.
Yaygın yanılgı
Epistemolojik dogmatizm, doğru bilginin hiçbir biçimde mümkün olmadığını savunur.
Uygunluk ölçütü
Bir yargının doğruluğunu hakkında olduğu gerçeklikle uyuşmasına bağlar.
Örnek: Bardakta su vardır yargısı, bardakta gerçekten su bulunup bulunmadığıyla değerlendirilir.
Yaygın yanılgı
Uygunluk ölçütünde gerçeklikle uyuşma değil yalnız ifadenin kulağa hoş gelmesi önemlidir.
Tutarlılık ölçütü
Doğruluk değerlendirmesinde bir yargının ilgili bilgi sistemiyle uyumunu esas alır.
Örnek: Bir kuramdaki yeni önerme, aynı sistemin kabul edilen diğer önermeleriyle çelişip çelişmediğine göre incelenir.
Yaygın yanılgı
Tutarlılık ölçütü, aynı sistem içindeki çelişkileri doğruluğun temel işareti sayar.
Pragmatizm
Bilgi ve doğruluğu pratik sonuçlar ve deneyim içindeki işlevleriyle ilişkilendirir.
Örnek: Bir düşünür bir fikrin anlamını ve değerini, uygulandığında sorun çözmede doğurduğu sonuçlarla tartışır.
Yaygın yanılgı
Pragmatizm, fikirlerin uygulamadaki sonuçlarının hiçbir önem taşımadığını savunur.
Özne–nesne ilişkisi
Bilme etkinliğinde bilen kişi ile bilinen şey arasındaki bağı ifade eder.
Örnek: Bir öğrenci ağacı incelerken kendisinin bilen, ağacın ise bilgisine konu olan taraf olduğunu ayırt eder.
Yaygın yanılgı
Bilgi ilişkisinde özne her zaman bilinen nesne, nesne de bilen kişidir.
Bu konunun sorularıBütün Felsefe konuları
Kavram notları tam ders kitabının veya uzman incelemesinin yerine geçmez.