10. sınıf Felsefe / Konu
9. Ünite: Bilim Felsefesi
9. Ünite: Bilim Felsefesi kapsamında kavramlar ve günlük yaşam örnekleri.
Bilim felsefesi
Bilimin yöntemlerini, kavramlarını, sınırlarını ve bilgi iddialarını sorgular.
Örnek: Bir öğrenci bir deneyin sonucundan çok, deneyin neden bilimsel kanıt sayıldığını araştırır.
Yaygın yanılgı
Bilim felsefesi, bilimsel yöntemin dayanaklarını hiçbir biçimde sorgulayamaz.
Gözlem
Bir olgu hakkında duyular veya araçlar yardımıyla sistemli veri edinmedir.
Örnek: Araştırmacı teleskopla belirli zamanlarda gök cisminin konumunu kaydeder.
Yaygın yanılgı
Araçla yapılan sistemli kayıtlar gözlem sayılamaz.
Hipotez
Araştırmayı yönlendiren ve sınanabilir sonuçlar üretebilen geçici açıklama önerisidir.
Örnek: Bir araştırmacı ışık süresinin bitki gelişimini etkilediğini öne sürüp bunu denemek için çalışma tasarlar.
Yaygın yanılgı
Hipotez, hiçbir sınamaya konu olamayacak biçimde kurulmak zorundadır.
Kuram
Bir olgu alanını açıklayan, kavram ve ilkeleri ilişkili bir açıklama sistemidir.
Örnek: Farklı deney sonuçları tek bir açıklayıcı çerçevede ilişkilendirilir ve yeni öngörüler geliştirilir.
Yaygın yanılgı
Bilimsel kuram, hiçbir açıklayıcı yapı taşımayan rastgele bir tahminden ibarettir.
Bilimsel yasa
Belirli koşullarda gözlenen düzenli ilişkileri ifade eden genellemedir.
Örnek: Bir ifade belirtilmiş koşullar altında iki fiziksel büyüklük arasındaki düzenli ilişkiyi matematiksel olarak verir.
Yaygın yanılgı
Bilimsel yasa, insanların nasıl davranması gerektiğini emreden hukuk kuralıdır.
Yanlışlanabilirlik
Bir iddianın hangi olası gözlem veya deneyle yanlış çıkabileceğinin belirtilebilmesidir.
Örnek: Bir savın savunucusuna hangi bulgunun görüşüne karşı kanıt sayılacağı sorulur.
Yaygın yanılgı
Yanlışlanabilirlik, bir savın zaten yanlış olduğunun kanıtlanmış olması demektir.
Paradigma
Bir bilim topluluğunun paylaştığı örnekler, sorunlar ve araştırma kabulleri çerçevesidir.
Örnek: Araştırmacıların hangi soruları önemli saydığını ve hangi yöntemlerle çalıştığını ortak bir çerçeve yönlendirir.
Yaygın yanılgı
Paradigma yalnızca tek bir ölçüm cihazının teknik adıdır.
Tekrarlanabilirlik
Yöntemi açık bir araştırmanın uygun koşullarda yeniden yürütülerek sonuçlarının sınanabilmesidir.
Örnek: Başka bir ekip açıklanan yöntemi izleyerek bulgunun benzer koşullarda elde edilip edilmediğini kontrol eder.
Yaygın yanılgı
Tekrarlanabilirlik, ilk araştırmanın yöntemini diğer araştırmacılardan gizlemeyi gerektirir.
Bilimsel nesnellik
İddiaların kişisel tercihten bağımsız, ortak denetime açık gerekçelerle değerlendirilmesi idealidir.
Örnek: Bir araştırmacı kendi beklentisine aykırı verileri de yayımlar ve yöntemini eleştiriye açar.
Yaygın yanılgı
Bilimsel nesnellik, araştırmacının yalnız beğendiği verileri açıklamasıdır.
Bilim etiği
Bilimsel araştırmanın dürüstlük ve sorumluluk ilkelerini ele alır.
Örnek: Bir ekip gerçekte yapılmamış ölçümleri rapora eklemeyi reddeder ve katkı sahiplerini doğru belirtir.
Yaygın yanılgı
Bilim etiği, araştırma sonuçlarını daha etkileyici göstermek için veri uydurmayı uygun bulur.
Bu konunun sorularıBütün Felsefe konuları
Kavram notları tam ders kitabının veya uzman incelemesinin yerine geçmez.